نوشته‌ها

اقسام یوگا

اقسام یوگا

یوگایی که در حال حاضر بیش از سایر اقسام یوگا در میان مردم جهان و ایران رواج دارد، قسم پنجم یوگا یا همان راجا یوگا است که پاتاجلی در کتاب «یوگا سوترا» آن را مدوّن نمود.

از دیگر مسائلی که پیرامون عرفان یوگا مطرح می‌شود، اقسام آن است. همانطور که در یادداشت‌های پیشین بیان شد، ریاضت که در آیین هندو از آن با عنوان یوگا یاد می‌گردد.

در طول تاریخ فراز و نشیب‌های بسیاری را به خود دیده و یوگیان (اساتید و بزرگان یوگا) همواره تلاش کرده‌اند تا آیین خود را مطابق با نیازهای دوران خود تغییر دهند. همین مسئله موجب شده تا اقسام مختلفی از یوگا پدید آید.

محقّقین با در نظر گرفتن اقسام و أشکال مختلف یوگا، تقسیمات متفاوتی را نسبت به این عرفان عرضه کرده‌اند که یکی از معروفترین و متداول‌ترین آن‌ها، تقسیم‌بندی پنج‌گانه یوگا است که بر مبنای آن، اقسام یوگا عبارتند از (*):

۱٫ هاتا یوگا (یوگای ریاضت): این طریقت از یوگا که در برخی موارد از آن با عنوان «یوگای یگانگی با آفریدگار» یاد می‌شود، مدّعی است که تلاش دارد تا از راه ممارست در تمارین جسمانی، تغییر و تحوّلاتی را در بدن پدید آورده و آن را رو به سلامتی سوق دهد.

بر مبنای این نوع از یوگا، انسان از راه کنترل بدن و سیطره بر خواهش‌های نفسانی خود می‌تواند نیروهای مادّی خود را به نیروهای معنوی تبدیل کند! زیرا درخواست‌ها و تمایلات درونی انسان سراسر پست و سخیف بوده و او را از توجّه به خدا باز می‌دارد.

افراد معتقد به این قسم از یوگا سعی می‌کنند تا از طریق انجام ریاضت‌های راهبانه و پرهیز از خوردن و آشامیدن و لذّات بردن، بر تن خود افسار نهاده و آن را رام خود سازند. بسیاری از هندوهایی که اقداماتی از قبیل نشستن بر روی میخ یا زنده ماندن با یک دانه بادام را انجام می‌دهند، یوگی‌های این قسم از یوگا به حساب می‌آیند.

۲٫ کارما یوگا (یوگای خدمت): این شیوه از یوگا را «یوگای ایثار» و «یوگای أعمال خوب» نیز می‌نامند. این قسم از یوگا در تلاش است تا از طریق «رفتارهای بشردوستانه»، «بازرسی مداوم نفس» و «خودشناسی» فرد را به مرتبه بالاتری برساند.

پیروان این نوع از یوگا پس از انجام کارهای شایسته تلاش می‌کنند تا کار خود را از ذهن خارج ساخته و دعا می‌کنند که همه شایستگی‌های بدست آمده از این عمل خوب بدان‌ها نرسد و به نوعی ثواب أعمال خود را نیز به دیگران می‌بخشند.

۳٫ بکتی یوگا (یوگای عشق): در این قسم از یوگا، تلاش می‌شود تا فرد از طریق ستایش ایشوارا (خدای مورد پذیرش یوگا یا همان شیوا) یا یکی از خدایان و انجام اموری چون خواندن دعا، نواختن موسیقی و خواندن شعر برای وی، میان فرد و ایشوارا ارتباط برقرار شود.

۴٫ جنانه یوگا (یوگای دانش): این نوع از یوگا که به «یوگای شناخت» و «یوگای روشن‌بینی و بصیرت» معروف است، از پیروان خویش می‌خواهد تا پیوسته متون مقدّس را بخوانند و با دقّت در مضامین و معانی متون، حجاب‌های ناآگاهی را از بین ببرند.

۵٫ راجا یوگا (یوگای مراقبه): این نوع از یوگا که به «یوگای شاهی» نیز معروف است، در صدد مهار و کنترل ذهن برای رسیدن به حالت آرامش و اتّحاد با ایشوارا است.

در واقع، راجا یوگا مدّعی است که به انسان اجازه می‌دهد تسلّط روزافزون و مستمری بر عناصر مختلف ماهیّت خود، به ویژه جسم، پیدا کرده و اراده‌ای فعّال و ذهنی تحلیل‌گر داشته باشد.

یوگایی که در حال حاضر بیش از سایر اقسام یوگا در میان مردم جهان و ایران رواج دارد، قسم پنجم یوگا یا همان راجا یوگا است که پاتاجلی در کتاب «یوگا سوترا» آن را مدوّن نمود.

به یاری خدا ادامه دارد…..

فهرست منابع اقسام یوگا :

* مطالب نوشته شده پیرامون اقسام مختلف یوگا، جمع‌بندی‌ای است که از این منابع صورت گرفته است: فونتانا، دیوید؛ روان‌شناسی، دین و معنیت، ترجمه الف.ساوار، تهران: نشر ادیان، ۱۳۸۵، صص ۱۲۴-۱۳۹٫ و سیّد، سیّده آسیه و سالاری، عزیز الله؛ مقاله «ارزیابی مکتب یوگا در ترازوی قرآن، برهان و عرفان»،

فصلنامه مطالعات قرآن، شماره ۱۸، تابستان ۱۳۹۳، صص ۱۰۹-۱۱۱٫ و صادقی شهپر، علی؛ مقاله «اخلاقیات سلوک عرفان یوگایی»، دو فصلنامه اخلاق وحیانی، بهار و تابستان ۱۳۹۳، صص ۱۴۹-۱۵۱٫